PAL-beoordeling: automatische VITAL-berekening per allergeen
Met de PAL-beoordeling berekent Eclarion per allergeen of een "kan bevatten"-waarschuwing nodig is. Op basis van kruisbesmettingsdata en referentiedosissen (drempelwaarden) berekent Eclarion de Hazard Quotient (HQ - de risicowaarde) per VITAL-standaard. Hieronder doorloop je het proces stap voor stap. Meer over de wetgeving en VITAL?
Stap 1: Kruisbesmettingsdata invoeren per ingrediënt
De leveranciers van je grondstoffen leveren kruisbesmettingsdata aan in mg allergeen-eiwit per kg. Open elk ingrediënt in Eclarion en vul deze waarde in op het Allergenen tabblad.
Het mg/kg veld is altijd zichtbaar - dit is verreweg het meest voorkomende type besmetting (gelijkmatig verspreid door het ingrediënt). Voor puntbesmetting (hele deeltjes die intact in het product terecht kunnen komen, zoals sesamzaadjes) klik je op + puntbesmetting rechts naast de procescontaminatiekolom. Er verschijnt een extra invoerveld voor mg/deeltje.
Tip: kruisbesmettingsdata vul je in op ingrediëntniveau, niet op het eindproduct. Open een ingrediënt vanuit de stuklijst, ga naar het allergenentabblad en stel daar de contaminatiewaarden in. Doe dit voor elk ingrediënt - klik daarna op Berekenen en Eclarion berekent de rest.
Stap 2: Procescontaminatie invoeren
Naast kruisbesmetting vanuit grondstoffen kan er ook besmetting optreden in je eigen productieproces - denk aan residue op apparatuur na een productwissel, of verdwaalde deeltjes op een gedeelde productielijn.
Vul deze waarden in de kolom Contaminatie productieproces rechts in de allergenentabel. Net als bij grondstofcontaminatie kun je kiezen tussen mg/kg (homogeen) en mg/deeltje (puntbesmetting via + puntbesmetting). Bij procescontaminatie kun je de waarde ook berekenen met de calculator (rekenmachine-icoon) die de QRA-formule toepast op basis van productresten, eiwitpercentage en batchgrootte.
Voorbeeld: op dezelfde lijn als de aardappelsalade draait ook een satésalade met pindasaus. Na reiniging blijft 30 gram product achter in de mengkuip. De satésalade bevat circa 6% pinda (25% eiwit). Bij een batchgrootte van 150 kg wordt de procescontaminatie: 30 g × 0,06 × 0,25 / 150 kg × 1.000 = 3,0 mg pinda-eiwit per kg. Dit vul je in bij pinda in de proceskolom, of je laat de calculator het uitrekenen.
Tip: procescontaminatie kun je op elk niveau instellen - zowel op het eindproduct als op halffabrikaten. De procescontaminatie van een halffabrikaat stroomt automatisch door naar het bovenliggende product via de stuklijst, samen met de grondstofcontaminatie.
Stap 3: Berekenen vanuit de stuklijst
Als alle ingrediënten hun kruisbesmettingsdata hebben, open je het eindproduct en klik je op Berekenen bovenaan de allergenentabel. Dit berekent in één keer:
- De allergeenstatus per allergeen (Afwezig, Kan bevatten, Aanwezig) op basis van de stuklijst
- De contaminatiewaarden op receptniveau, gewogen naar het percentage van elk ingrediënt
Eclarion berekent in één klik de totale kruisbesmetting uit de hele stuklijst - inclusief samengestelde ingrediënten en procescontaminatie op elk niveau. De berekende waarden verschijnen in de grijze kolom links. Je eigen invoer rechts blijft staan.
Overnemen naar de actieve kolom
Neem de berekende waarden over met de kopieerknop (>) per rij, of gebruik de kopieer-alles knop (») bovenaan om alles in één keer over te nemen. Dit geldt voor zowel de allergeenstatus als de contaminatiewaarden.
Uitsplitsing bekijken
Klik op een berekende contaminatiewaarde om de uitsplitsing te zien. Het dialoogvenster toont welke ingrediënten bijdragen - in dit geval komt de gluten-contaminatie uit twee bronnen.
Per ingrediënt zie je het percentage in het recept, de bronwaarde in mg/kg en de bijdrage aan het totaal. Zo zie je in één oogopslag welke leverancier het meeste risico inbrengt.
PAL berekenen
Scroll naar de PAL-beoordeling sectie onder de allergenentabel. Vul de consumptiegrootte in en klik op Bereken PAL. De consumptiegrootte is de hoeveelheid die een consument realistisch in één keer eet - dat is niet altijd gelijk aan de portiegrootte op het etiket. Per allergeen wordt nu de Hazard Quotient (HQ) berekend: HQ = (contaminatie in mg/kg × consumptiegrootte in kg) / referentiedosis. Ligt de HQ boven 1, dan is PAL vereist.
De tabel toont per allergeen de contaminatie op receptniveau, de HQ (rood wanneer boven 1), de actielimiet en de status. Wissel tussen de tabbladen om het verschil per standaard te zien.
Statussen
OK contaminatie onder de drempel. Geen "kan bevatten" nodig.
PAL vereist contaminatie boven de drempel. Zet de allergeenstatus hierboven op "Kan bevatten".
PAL vereist ⚠ boven de drempel, maar de allergeenstatus is nog niet bijgewerkt.
Incompleet status staat op "Kan bevatten" zonder contaminatiedata. Vul data in of verwijder "Kan bevatten".
Gedeclareerd het allergeen is een ingrediënt. Een "kan bevatten"-waarschuwing is hier niet toegestaan.
PAL-verklaring
Eclarion genereert automatisch de volledige "kan bevatten"-tekst in alle talen die je hebt ingesteld - je hoeft niets handmatig te vertalen. De tekst verschijnt onder elke standaard-tabel en is direct bewerkbaar. Graansoorten worden specifiek benoemd wanneer bekend (tarwe, rogge, gerst, haver). Als de bron niet te specificeren is, wordt "glutenbevattende granen" gebruikt.
Standaarden
Eclarion berekent PAL voor drie standaarden:
| Standaard | Gebaseerd op | Wanneer gebruik je het |
|---|---|---|
| Nederland | NL ED05 (Staatscourant 2025) | Nederlandse markt |
| VITAL 3.0 | ED01-waarden | Export naar strengere markten. Lagere drempels |
| VITAL 4.0 | ED05-waarden | Internationaal. Vergelijkbaar met NL ED05 |
De referentiedosissen (drempelwaarden) per standaard zijn gebaseerd op de Staatscourant 2025-14337 (NL ED05) en de VITAL 4.0 Summary van het Allergen Bureau (VITAL 3.0/4.0). Bekijk alle referentiedosissen per allergeen in een volledig overzicht.
De gluten-uitzondering
Bij alle standaarden wordt de actielimiet voor glutenbevattende granen afgekapt op 20 mg/kg. Hierdoor kan PAL vereist zijn voor gluten zelfs als de HQ onder 1 ligt. Deze cap beschermt coeliakie-patiënten en geldt ook voor het totaal: verwerk je meerdere graansoorten die elk onder de 20 mg/kg zitten maar samen erboven uitkomen, dan worden de bijdragende granen specifiek benoemd in de PAL-verklaring. Bron: NVWA Vragen en antwoorden allergenenbeleid.
Tip: de standaard die als eerste verschijnt stel je in via Instellingen > Algemeen > Voorkeursstandaard. Alle standaarden blijven beschikbaar via de tabbladen.
PAL op de specificatie
Om de PAL-beoordeling op je productspecificatie te tonen:
- Ga naar Instellingen en open je specificatie-layout
- Scroll naar PAL-beoordeling
- Vink de gewenste standaarden aan
- Kies wat je wilt tonen:
- "Kan bevatten"-waarschuwing - de tekst voor op het etiket
- Beoordelingstabel - de tabel met HQ-waarden en actielimieten
Per markt kun je een andere layout gebruiken met andere standaarden. Je Nederlandse specificatie krijgt NL ED05, je exportspecificatie VITAL 3.0.
Puntbesmetting
Bij puntbesmetting wordt de HQ anders berekend:
HQ = mg allergeen-eiwit per deeltje / referentiedosis
De portiegrootte speelt hier geen rol, want één deeltje vertegenwoordigt al het volledige risico. Stel: een sesamzaadje komt via een gedeelde productielijn in een sesamvrij broodproduct terecht, samen goed voor circa 4 mg eiwit. De referentiedosis voor sesam is 2 mg (NL ED05), dus de HQ is 2,0: boven de drempel, dus PAL is vereist.
Een ingrediënt kan zowel homogene besmetting (mg/kg) als puntbesmetting (mg/deeltje) hebben voor hetzelfde allergeen. Eclarion telt beide mee in de beoordeling. Klik op + puntbesmetting om het extra invoerveld te tonen.
Samengestelde ingrediënten
Werk je met samengestelde ingrediënten, zoals een dressing of kruidenmix? Dan bereken je van binnen naar buiten:
- Open het samengestelde ingrediënt (bijv. de kruidenmix)
- Klik Berekenen en kopieer de contaminatiewaarden
- Ga terug naar het eindproduct en klik opnieuw Berekenen
Zo stromen de contaminatiewaarden correct door van sub-ingrediënt naar samengesteld ingrediënt naar eindproduct. Hierbij wordt ook de procescontaminatie van elk tussenliggend ingrediënt meegenomen. Meer over het opbouwen van samengestelde ingrediënten? Zie Recepturen invoeren.
Veelgestelde vragen
Waarom verschilt de PAL-verklaring per standaard?
De referentiedosissen (drempelwaarden) verschillen. VITAL 3.0 hanteert lagere drempels dan NL ED05. Een allergeen kan onder de ene standaard OK zijn en onder de andere PAL vereisen.
Wat als mijn leverancier nog geen contaminatiedata heeft aangeleverd?
De berekening slaat dat ingrediënt over. Staat het allergeen op "Kan bevatten" zonder data, dan verschijnt "Incompleet". Vul de data aan zodra je leverancier deze beschikbaar stelt.
Kan ik de "kan bevatten"-tekst aanpassen?
Ja, maar houd je aan de toegestane bewoordingen: "Kan [allergeen] bevatten" of "Niet geschikt voor mensen met een [allergeen]allergie". Andere formuleringen zijn niet conform de wetgeving.
Waarom staat een allergeen op "Gedeclareerd"?
Het allergeen zit als ingrediënt in het product (status "Aanwezig"). Een "kan bevatten"-waarschuwing is hier niet toegestaan - het allergeen staat al in de ingrediëntenlijst.
Hoe werkt het bij samengestelde ingrediënten?
Bereken eerst de PAL op het samengestelde ingrediënt (bijv. je dressing of kruidenmix) en kopieer de contaminatiewaarden. Pas daarna bereken je het eindproduct. Zo stromen de waarden correct door.
Wat is het verschil tussen grondstof- en procescontaminatie?
Grondstofcontaminatie komt van je leveranciers - kruisbesmetting die al in het ingrediënt zit als je het ontvangt. Procescontaminatie ontstaat in je eigen productieomgeving - residue op apparatuur, deeltjes op gedeelde lijnen. Eclarion telt beide bronnen op bij de PAL-beoordeling.